بعدی- با گسترش بازار مکمل ها و تبلیغات برای تقویت حافظه و سلامت مغز، آگاهی از ترکیبات خطرناک و محدودیت های علمی این محصولات گامی حیاتی در حفظ عملکرد شناختی و سلامت کلی بدن است.
به گزارش انتخابتو به نقل از پاراد، بازار مکملهای غذایی و ویتامینها در سالهای اخیر بهطور قابل توجهی گسترش یافته است، بهویژه مکملهایی که وعده «بهبود حافظه» و «جوان نگه داشتن مغز» را میدهند. تبلیغات پر زرق و برق، بسته بندی های جذاب و ادعاهای علمی، کسانی که نگران خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هستند، به خصوص افراد مسن را به استفاده روزانه از این محصولات سوق داده است.
اما برخی از دانشمندان علوم اعصاب هشدار می دهند که نه تنها بسیاری از این مکمل ها هیچ فواید اثبات شده ای ندارند، بلکه استفاده بیش از حد یا ترکیب نادرست آنها می تواند روند پیری مغز را تسریع کند. حفظ سلامت مغز یکی از مهمترین اقداماتی است که هر فرد می تواند برای افزایش امید به زندگی و حفظ کیفیت زندگی انجام دهد. توانایی تمرکز، یادگیری، تصمیم گیری و یادآوری خاطرات از ارکان یک زندگی مستقل و پویا در میانسالی و سالمندی است. اما برخلاف تصور رایج، همه روشهای توصیه شده برای حفظ سلامت مغز لزوماً ایمن یا مؤثر نیستند.
دکتر، متخصص مغز و اعصاب و استاد دانشگاه واشنگتن. به گفته جرولد فلیشمن، شواهد علمی نشان می دهد که مصرف بی رویه مکمل ها، به ویژه در دوزهای بالا یا در ترکیبات نامتعادل، می تواند بیشتر از اینکه مفید باشد، ضرر داشته باشد. وی تاکید می کند که مطمئن ترین راه برای دریافت مواد مغذی، رعایت یک رژیم غذایی سالم و متعادل است و مصرف مکمل ها تنها پس از تایید کمبود خاص با آزمایشات پزشکی و زیر نظر پزشک باید انجام شود.
نگرانی های کیفیت و برچسب گذاری
یکی از مشکلات جدی بازار مکمل ها عدم کنترل دقیق کیفیت و صحت اطلاعات روی برچسب محصول است. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده است که درصد قابل توجهی از مکملهایی که بهعنوان «تقویتکنندههای مغز» یا «تقویتکنندههای حافظه» به بازار عرضه میشوند، حاوی موادی هستند که روی برچسب ذکر نشدهاند یا برعکس، برخی از مواد ذکر شده در آنها اصلاً در خارج یافت نمیشوند. این مشکل نه تنها مصرف کننده را از ماده موثر محروم می کند، بلکه خطر ورود ترکیبات ناشناخته و بالقوه مضر به بدن را افزایش می دهد.
سه ترکیب مکمل که ممکن است به مغز آسیب برساند
کارشناسان می گویند برخی از ترکیبات مکمل ها می تواند خطرناک باشد، به خصوص زمانی که همزمان با برخی داروها مصرف شود.
1. روغن ماهی با جینکو، سیر یا زردچوبه
روغن ماهی که به دلیل داشتن اسیدهای چرب امگا 3 به عنوان یک مکمل مفید شناخته می شود، ممکن است خطر خونریزی را در صورت ترکیب با گیاهان خاص افزایش دهد. دکتر راب نواز خان متخصص مغز و اعصاب هشدار می دهد که مصرف دوزهای بالای روغن ماهی همراه با جینکو بیلوبا، سیر یا زردچوبه ممکن است کبودی و خونریزی را افزایش دهد، به ویژه در افرادی که از داروهای رقیق کننده خون مانند آسپرین یا وارفارین استفاده می کنند. این مشکل در سالمندان که بیشتر در معرض چنین داروهایی قرار دارند اهمیت دو چندان می یابد.
2. کنار هم آوردن محرک های متعدد
برخی از مکمل های کاهش وزن یا قبل از تمرین حاوی مقادیر زیادی کافئین یا سایر محرک ها مانند یوهیمبین یا سینفرین هستند. مصرف همزمان بیش از یک محرک باعث افزایش اضطراب، بی خوابی، تپش قلب و حتی تشدید میگرن می شود. مصرف چنین ترکیباتی ممکن است به طور غیرمستقیم سلامت مغز را تهدید کند، زیرا کمبود خواب یکی از عوامل شناخته شده برای تسریع پیری مغز و افزایش خطر ابتلا به اختلالات شناختی است.
3. مواد روانگردان به نام “مکمل”
برخی از محصولاتی که به عنوان “مکمل های گیاهی” یا “محصولات طبیعی” به بازار عرضه می شوند، در واقع حاوی مواد روانگردان هستند. موادی مانند کراتوم، کاوا یا برخی گیاهان دارویی که به طور قانونی در برخی کشورها فروخته میشوند، میتوانند اثرات جدی بر روی مغز داشته باشند، بهویژه زمانی که همراه با مواد دیگری که بر سیستم عصبی تأثیر میگذارند مصرف شوند. این ترکیبات می توانند باعث سردرگمی، اختلال در تمرکز، آسیب کبدی و تداخلات دارویی خطرناک شوند.
مکمل هایی که خطرات دیگری برای سلامتی دارند
خطرات مکمل ها به مغز محدود نمی شود.
ویتامین E: برخی از مطالعات بزرگ نشان داده اند که مصرف طولانی مدت ویتامین E با دوز بالا ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات در مردان مرتبط باشد. اگرچه این موضوع هنوز در حال تحقیق است، اما نگرانی هایی را در مورد مصرف بی رویه این ویتامین ایجاد کرده است.
روی و مس: مصرف این دو ماده معدنی با هم به طور کلی بی خطر در نظر گرفته می شود، اما شواهد قوی از فواید آنها وجود ندارد. علاوه بر این، مصرف نامتعادل آنها ممکن است منجر به بدتر شدن تعادل مواد معدنی در بدن شود.
گیاهان با برچسب های مبهم: بسیاری از محصولات گیاهی با ادعای “سلامت عمومی” یا “تقویت کننده” ممکن است برای کبد مضر باشند. موادی مانند دوزهای بالای عصاره چای سبز، آشواگاندا یا برخی ترکیبات دیگر در برخی موارد با آسیب کبدی مرتبط هستند.
آیا یک مکمل واقعا به کند کردن پیری مغز کمک می کند؟
پاسخ کوتاه بسیاری از کارشناسان این است: احتمالاً نه. اکثر مطالعات بالینی با کیفیت بالا نشان داده اند که مصرف روتین ویتامین و مواد معدنی تاثیر قابل توجهی در پیشگیری از زوال شناختی یا زوال عقل در افراد سالم ندارد. به نظر می رسد برخی مکمل ها مانند کوآنزیم Q10 از نظر تئوری برای سلول های عصبی مفید هستند، اما شواهد قطعی از اثرات آنها بر عملکرد شناختی در افراد مسن سالم وجود ندارد.
در عین حال، مکمل های تبلیغاتی گسترده لزوما پشتوانه علمی ندارند. در سالهای اخیر، برخی از شرکتها به دلیل ادعاهای اثبات نشده تقویت حافظه مورد شکایت قرار گرفتهاند.
چه زمانی مکمل ها می توانند مفید باشند؟
کارشناسان تاکید می کنند که مکمل ها تنها در صورتی می توانند مفید باشند که کمبود واقعی وجود داشته باشد. به عنوان مثال، کمبود ویتامین B12، ویتامین D یا آهن می تواند باعث خستگی، مشکل در تمرکز و مشکلات عصبی شود و اصلاح این کمبودها می تواند به بهبود علائم کمک کند. علاوه بر این، منیزیم و ریبوفلاوین نیز می توانند در برخی از بیماران میگرنی موثر باشند.
اما حتی در این موارد نیز توصیه می شود قبل از شروع هر مکملی آزمایش خون انجام دهید و زیر نظر پزشک تصمیم بگیرید.
آخرین توصیه کارشناسان
متخصصان مغز و اعصاب توصیه های مهمی دارند: با مکمل ها مانند دارو رفتار کنید. لیست کاملی از تمام مکمل ها و ویتامین هایی که مصرف می کنید به پزشک و داروساز خود بدهید، به خصوص اگر از داروهای رقیق کننده خون، داروهای ضد افسردگی، ضد تشنج یا داروهای فشار خون استفاده می کنید. از استفاده همزمان چندین محصول با مواد یکسان خودداری کنید و به یاد داشته باشید که «بیشتر» لزوماً به معنای «بهتر» نیست.
به هر حال، شواهد نشان می دهد که مؤثرترین راه برای حفظ سلامت مغز هنوز ساده و کلاسیک است: رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کنترل فشار خون و قند خون، حفظ ارتباطات اجتماعی و فعالیت ذهنی مداوم. مکمل ها ممکن است در شرایط خاصی جایگاه خود را داشته باشند، اما جایگزینی برای یک سبک زندگی سالم نیستند.