با افزایش تنش ها بین ایران و آمریکا در خلیج فارس، همه نگاه ها به نفتکش ها، پالایشگاه ها و تاسیسات گاز معطوف شد. با این حال، یک زیرساخت حیاتی دیگر وجود دارد که بی سر و صدا اما به طور مداوم از زندگی میلیون ها نفر در کشورهای ساحلی منطقه مانند عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت پشتیبانی می کند: کارخانه های آب شیرین کن. در این سرزمین ها که منابع آب طبیعی محدود و بارندگی کم است، آب شیرین کن یک امر تجملی نیست، بلکه یک ضرورت است.
برای میلیون ها نفر، آب لوله کشی بیشتر به پمپ ها، غشاهای اسمز معکوس و واحدهای تبخیر بدهکار است تا منابع طبیعی. در عربستان سعودی بیش از 70 درصد آب شهری از طریق کارخانه های نمک زدایی تامین می شود و در امارات متحده عربی تقریباً تمام نیازهای شهری و صنعتی از جمله ساختمان ها و مجتمع های صنعتی بزرگ به آب شیرین شده وابسته است. این تاسیسات به صورت 24 ساعته فعال هستند و میلیون ها متر مکعب آب شرب تولید می کنند.
پیامدهای انسانی فوری
کارشناسان هشدار می دهند که در شرایط جنگی، این آب شیرین کن ها نسبت به تاسیسات نفت و گاز آسیب پذیرتر هستند و تخریب آنها می تواند منجر به عواقب انسانی فوری شود.
به گفته کارشناسان امنیت انرژی و آب در خاورمیانه، نفت و گاز برای اقتصاد جهانی حیاتی هستند. اما در خلیج فارس، آب شیرین کن ها حیاتی تر هستند. جان میلیون ها نفر به دلیل آسیب دیدن این تصفیه خانه ها در خطر است. کمبود آب، بحران های بهداشتی و ناآرامی های اجتماعی در اسرع وقت رخ خواهد داد.
از نظر فنی، بسیاری از این کارخانههای نمکزدایی در خشکی و نزدیک به پالایشگاهها و تأسیسات نفت و گاز واقع شدهاند که آنها را در برابر حملات موشکی، خرابکاری یا حملات سایبری در مواقع درگیری آسیبپذیر میکند.
کارخانه های آب شیرین کن حرارتی که آب را از طریق تبخیر و تراکم شیرین می کنند، به سوخت و برق ثابت نیاز دارند. واحدهای اسمز معکوس نیز با پمپ های فشار بالا و تعمیر و نگهداری ویژه کار می کنند. حتی یک قطع کوتاه می تواند تولید را تا حد زیادی کاهش دهد.
اثرات اقتصادی آن نیز گسترده است. صنایع عمده، به ویژه پتروشیمی ها و تولیدی، برای فعالیت خود به آب پایدار نیاز دارند و هرگونه اختلال در کارخانه های نمک زدایی می تواند خطوط تولید را متوقف کند و بر صادرات و اشتغال در منطقه تأثیر بگذارد. شهرها فوراً با کمبود آب مواجه خواهند شد و بیمارستان ها، مدارس و زندگی روزمره مردم در بحران خواهد بود.
آسیب پذیری واقعی
تحلیلگران بین المللی به یک نکته استراتژیک اشاره می کنند: توجه جهانی بر نفت و گاز متمرکز است، اما آسیب پذیری واقعی ممکن است آب باشد. آسیب به زیرساخت های آب و برق در کویت در جنگ خلیج فارس 1990-1991 باعث کمبود شدید آب شد و مداخلات فوری برای جلوگیری از یک فاجعه انسانی ضروری بود. امروزه جمعیت شهری افزایش یافته و آب شیرین کن ها به بخشی ضروری از زندگی روزمره تبدیل شده اند.
کشورها تلاش های زیادی برای کاهش خطر کمبود آب شیرین انجام می دهند. سیستم های پشتیبان نصب شده اند و نرم کننده های آب متعددی وجود دارد که منابع آب آشامیدنی شهر را تغذیه می کند و مخازن ذخیره آب نیز به عنوان پشتیبان عمل می کنند. اما کارشناسان هشدار میدهند که چون آب غیرقابل جایگزین است، حتی سیستمهای پشتیبان ممکن است نتوانند کمبود شدید را در مواجهه با درگیریهای بزرگ جبران کنند. نفت را می توان وارد کرد یا از ذخایر استراتژیک استفاده کرد، اما میلیون ها لیتر آب آشامیدنی را نمی توان بلافاصله جایگزین کرد.
پیامد استراتژیک این امر واضح است: در برنامه ریزی نظامی، کارخانه های نمک زدایی آب می توانند به اندازه خطوط لوله نفت یک هدف استراتژیک باشند. دولت های منطقه ای از این آسیب پذیری آگاه هستند و در حال سرمایه گذاری در خطوط لوله زیرزمینی، تقویت نیروگاه های آب شیرین کن و سیستم های نظارتی پیشرفته هستند. با این حال، در شرایط کنونی تنشها، کارشناسان تاکید میکنند که نه تنها اقتصاد، بلکه مردم نیز ممکن است اولین قربانیان آسیبهای آب شیرینکنها باشند.
اکنون آب به با ارزش ترین منبع در منطقه تبدیل شده است که به دلیل ثروت نفتی خود شناخته شده است. در حالی که اخبار بر حجم نفت و گاز متمرکز است، جریان نامرئی آب شیرین شده توانایی شهرها برای زنده ماندن در یک بحران را تعیین می کند.