بعدی- کیت جانسون، تحلیلگر ارشد اقتصادی مجله فارین پالیسی
به گزارش انتخابتو، به نقل از مجله فارین پالیسی، از یک جهت ریشه بن بست بین آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز بر یک موضوع بسیار تعیین کننده یعنی ذخیره سازی نفت استوار است. دولت ترامپ بر این باور است که محاصره نیمهتمام و دو هفتهای آمریکا علیه کشتیهای ایرانی به زودی تهران را به زانو در خواهد آورد. محاسبات واشنگتن این است که با کاهش شدید صادرات نفت، ظرفیت ذخیره سازی نفت خام ایران به سرعت پر می شود و تهران مجبور می شود چاه های نفت خود را ببندد. این تصور توضیح می دهد که چرا واشنگتن ترجیح می دهد منتظر تسلیم شدن ایران باشد. تسلیم شدنی که با وجود هشت هفته جنگ هنوز محقق نشده است.
محاصره دریایی و کشمکش ظرفیت در بازار نفت ایران
با این حال، ایران نیز از این مشکل آگاه است و به سرعت به دنبال مکان هایی برای ذخیره نفت خام خود است. این در حالی است که صادرات نفت این کشور از آغاز محاصره آمریکا تا سه چهارم کاهش یافته است. اما تهران این وضعیت را تجربه ای بی سابقه نمی بیند. ایران پیش از این در جریان فشار شدید تحریمهای آمریکا در دولت اوباما و ترامپ با کاهش صادرات و توقف برخی تولیدات مواجه شده بود، اما هیچ یک از این دورهها آسیب دائمی به میادین نفتی این کشور وارد نکرد. علاوه بر این، محاصره آمریکا کامل نیست. ایران هنوز بخشی از نفت خود را حمل و صادر می کند.
از سوی دیگر، متحدان آمریکا در خلیج فارس وارد دومین ماه تعلیق تولید خود شده اند. در مجموع، این تعطیلی ها بسیار گسترده تر از آن چیزی است که ایران ممکن است با آن مواجه شود. این واقعیت معادله فشار را پیچیده میکند: واشنگتن میخواهد ایران را با بحران ذخایر مجبور به عقبنشینی کند، اما در عین حال، شرکای منطقهای آمریکا بهای سنگینی را برای بستن مسیرهای انرژی میپردازند. افزایش قیمت نفت نیز بخشی از این محاسبه شد. قیمت نفت در آمریکا روز سه شنبه از 100 دلار در هر بشکه گذشت و شاخص جهانی نفت به بالای 111 دلار رسید.
اجبار ایران به کاهش تولید نفت، با تمام عواقب شدید و ماندگاری که به دنبال خواهد داشت، مبنای منطق پشت محاصره دریایی دولت آمریکا در 13 آوریل است. دونالد ترامپ در آخر هفته ادعا کرد که تعطیلی تولید نفت ایران میتواند منجر به ترکیدن خطوط لوله نفت این کشور شود و گفت: “وقتی منفجر شد… هرگز نمیتوانید آن را دوباره جمع کنید.” در این زمینه، اسکات بسانت، وزیر خزانه داری آمریکا، پیش بینی کرد که توقف تولید منجر به کمبود بنزین داخلی در ایران می شود و احتمالاً فشار اجتماعی و سیاسی بیشتری بر رژیم ایران وارد می کند.
این دیدگاه در میان محافل رادیکال واشنگتن نیز رایج است. بنیاد دفاع از دموکراسیها استدلال میکند که تعطیلی طولانیمدت میادین نفتی ایران میتواند بخش قابلتوجهی از ظرفیت ایران را فلج کند و فشار مالی بر دولت را که هماکنون با نارضایتی داخلی مواجه است، افزایش دهد.
تانکرهای نفت بسته شدند. برگ تازه تهران بر فشار دریا غلبه خواهد کرد
اکنون پس از گذشت دو هفته از آغاز محاصره آمریکا، نشانه هایی از فشار بر ظرفیت ذخیره سازی نفت ایران دیده می شود. تهران یک نفتکش قدیمی را از رکود خارج کرد تا از آن به عنوان ذخیره موقت شناور استفاده کند. همچنین به دنبال مخازن ذخیره بیشتر در خشکی برای تکمیل ظرفیت تاسیسات اصلی در جزیره خارک است. ایران همچنین از تانکرهای خالی متعدد نفتی استفاده کرده است که می توانند محاصره آمریکا را برای ذخیره بخشی از نفت خود دور بزنند. اما این بحران برای تهران کاملاً جدید نیست.
“آیا به نقطه ای نزدیک می شوند که مجبور به توقف تولید شوند؟ خیر، نفتکش ها همچنان به جزیره خارک می روند و ایران هنوز مقداری ظرفیت ذخیره سازی در خشکی دارد. به نظر او استفاده مجدد ایران از نفتکش های قدیمی نشان می دهد که تهران برای تاثیر محاصره آماده می شود اما فشار واقعی هنوز آغاز نشده است.”
با این حال، تصویر کاملاً آرام نیست. به نظر می رسد نفتکش های ایرانی در خارج از تنگه هرمز انباشته شده اند و دیگر ادامه نخواهند داد. اگر محاصره آمریکا ادامه یابد و تشدید شود، ایران احتمالا دیر یا زود به محدودیت سختی در میزان نفتی که میتواند تولید، ذخیره یا حمل کند، خواهد گذاشت. در این مرحله کاهش تولید و تعطیلی برخی از میادین نفتی اجتناب ناپذیر خواهد بود. اما سوال واقعی این است: آیا این تعطیلی ها به همان اندازه ویرانگر خواهد بود که مقامات دولت ایالات متحده امیدوارند؟
ایران در سال های 2012-2013 و 2019-2020 تحت فشار تحریم ها قرار گرفت. این امر صادرات نفت کشور را به شدت کاهش داد و منجر به کاهش کنترل شده تولید شد. اما بر خلاف انتظار واشنگتن، این دوره ها آسیب بلندمدتی به میادین نفتی ایران وارد نکرد. گرگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، می گوید که شرکت ملی نفت ایران «قبلاً دو بار چنین وضعیتی را تجربه کرده است». به گفته وی، ایران در مدیریت کاهش تولید خوب عمل می کند و میادینی که احتمالا تعطیل می شوند، میادینی هستند که قبلا بسته شده اند. مسئولین این فرآیند اغلب افراد با تجربه ای هستند و می دانند در چنین شرایطی چگونه تولید را کاهش دهند، چاه ها را مدیریت کنند و از آسیب های جدی جلوگیری کنند.
با این حال، این بدان معنا نیست که هیچ خطری وجود ندارد. بارو تاکید می کند که بسته شدن اجباری میادین قدیمی می تواند به مخازن آسیب برساند و ظرفیت تولید آینده را کاهش دهد. تفاوت مهم وضعیت کنونی با دورههای گذشته در همین جاست: ایران در گذشته با تحریمها مواجه بود، نه محاصره کامل دریایی آمریکا. بنابراین، نفت گزینه های بیشتری برای ذخیره سازی در تانکرها و مخازن خشک داشت.
توقف چرخشی چاه ها؛ استراتژی تهران برای غلبه بر محاصره نفتی
الکساندر آرامان، مدیر بخش خاورمیانه در مشاور انرژی وود مکنزی، می گوید: با نزدیک شدن ظرفیت ذخیره سازی ایران به سقف نهایی خود، تهران نرخ تولید را در درجه اول برای خرید زمان و به حداقل رساندن آسیب به مخازن کاهش می دهد. با این حال، اگر محاصره ادامه یابد، کاهش تولید اجتناب ناپذیر خواهد بود. به گفته آرامان، میادین قدیمی ایران در برابر نشت آب آسیب پذیر هستند و بسته ماندن بیش از یک ماه می تواند خطر آسیب طولانی مدت را به همراه داشته باشد. ایران ممکن است از استراتژی «ایست چرخشی» استفاده کند. این به معنای از کار انداختن دوره ای چاه ها برای حفظ یکپارچگی مخزن است. اما کاهش این داراییها باعث میشود که حتی پس از پایان بحران، تولید به طور کامل بهبود یابد.
اما این محاسبه لزوما راه حلی برای بن بست دولت ترامپ ارائه نمی دهد. زیرا متحدان آمریکا در خلیج فارس در حال حاضر با تعطیلی بسیار گستردهتری نسبت به ایران مواجه هستند. با ادامه جنگ، آنها با همان نگرانی ها در مورد آسیب طولانی مدت به میادین نفتی مواجه خواهند شد. به گفته آرامان، عربستان سعودی، عراق، کویت، امارات متحده عربی و قطر مجموعا تولید بیش از 11 میلیون بشکه نفت در روز را متوقف کرده اند.
این در حالی است که وضعیت عراق حساس تر است. آرامان گفت حتی اگر تنگه هرمز در ماه آینده باز شود، تولید نفت عراق احتمالاً تا پایان سال تنها به 85 درصد سطح قبل از جنگ بازخواهد گشت و انتظار نمیرود تا قبل از سال 2028 بهبودی کامل حاصل شود. برخی از چاه ها نیز ممکن است برای همیشه آسیب ببینند. همزمان، اعلام امارات متحده عربی در روز سه شنبه مبنی بر خروج این کشور از اوپک در ماه آینده، شکاف قابل توجهی در معماری نفت منطقه ایجاد کرده است. این تصمیم به ابوظبی آزادی بیشتری برای عرضه نفت به بازارهای جهانی می دهد، اما همچنین توانایی اوپک برای مدیریت شوک های عرضه آتی را کاهش می دهد.
در نهایت، به گفته گریگوری برو، اگرچه رقابت بین ظرفیت ذخیره سازی و نرخ تولید نفت، آینده فوری آتش بس ایران و ایالات متحده را شکل خواهد داد، اما عوامل عمیق تری وجود دارد که ممکن است مهمتر از محاسبات نفت باشد.